१. RSI भनेको के हो? (General of RSI)

RSI ले निश्चित अवधि (सामान्यतया १४ दिन) मा मूल्यमा आएको वृद्धिको तुलना घट्दो मूल्यसँग गर्छ। यसले बजारमा Momentum (गति) कत्तिको बलियो वा कमजोर छ भन्ने देखाउँछ।

RSI को मान (Value) ० देखि १०० को बीचमा हुन्छ:

-उच्च RSI (High Value): बजारमा खरिदकर्ता (Buyers) को चाप बढी छ र मूल्य तीव्र गतिमा बढिरहेको छ।

-निम्न RSI (Low Value): बजारमा बिक्रीकर्ता (Sellers) को चाप बढी छ र मूल्य तीव्र गतिमा घटिरहेको छ।

२. RSI का मुख्य लेभलहरू: ३०, ५०, र ७० (RSI Levels)

RSI चार्टमा ३०, ५०, र ७० लेभलहरूलाई ट्रेडरहरूले निर्णय लिनका लागि मुख्य आधार मान्छन्:

लेभल ७० (Overbought Area)

-अर्थ: जब RSI ७० भन्दा माथि पुग्छ, यसलाई बजार Overbought (अत्यधिक खरिद भएको) भएको मानिन्छ।

-संकेत: मूल्य धेरै तीव्र गतिमा बढेको छ र अब खरिदकर्ताहरू थाक्न सक्छन्। यहाँबाट मूल्य थोरै घट्न (Correction वा Reversal) सक्छ भन्ने संकेत मिल्छ।

लेभल ३० (Oversold Area)

-अर्थ: जब RSI ३० भन्दा तल झर्छ, यसलाई बजार Oversold (अत्यधिक बिक्री भएको) भएको मानिन्छ।

-संकेत: बजारमा बिक्रीको चाप धेरै भइसकेको छ र शेयरको मूल्य सस्तो भइसकेको छ। यहाँबाट मूल्य पुनः माथि उठ्न (Rebound) सक्छ भन्ने संकेत गर्छ।

लेभल ५० (Midline / Trend Indicator)

-अर्थ: ५० को लेभललाई बजारको Bullish/Bearish Divider मानिन्छ।

-संकेत:

RSI ५० भन्दा माथि जानुले बजारमा Bullish Trend (उकालो यात्रा) बलियो हुँदैछ भन्ने देखाउँछ।

RSI ५० भन्दा तल झर्नुले बजारमा Bearish Trend (ओरालो यात्रा) सुरु भएको संकेत गर्छ।

३. RSI सम्बन्धी भ्रम र यथार्थ (Myth vs Reality)

नयाँ ट्रेडरहरूले RSI प्रयोग गर्दा धेरै गल्ती गर्ने गर्छन्। यसका केही प्रमुख भ्रम र तिनका यथार्थहरू तल दिइएका छन्:

भ्रम १: RSI ७० पुग्नेबित्तिकै तुरुन्तै बिक्री (Sell) गरिहाल्नुपर्छ।

यथार्थ: बलियो Bullish Market (तीव्र उकालो लाग्दै गरेको बजार) मा RSI लामो समयसम्म ७० भन्दा माथि (८० वा ९० सम्म पनि) बसिरहन सक्छ। ७० पुग्नेबित्तिकै sell गर्दा ठूलो नाफा गुम्न सक्छ। RSI लेभल ७० भन्दा तल झर्न थालेपछि वा अन्य Reversal Pattern देखिएपछि मात्र निर्णय लिनु बुद्धिमानी हुन्छ।

भ्रम २: RSI ३० मा पुग्नेबित्तिकै तुरुन्तै खरिद (Buy) गरिहाल्नुपर्छ।

यथार्थ: कडा Bearish Trend वा डाउनट्रेन्डमा RSI ३० भन्दा तल (२० वा १५ सम्म) धेरै समयसम्म बसिरहन्छ। केवल RSI ३० पुग्यो भन्दैमा किन्दा मूल्य अझै तल झरेर ठूलो घाटा हुन सक्छ।

भ्रम ३: RSI एक्लैले सही Buy/Sell Signal दिन्छ।

यथार्थ: कुनै पनि एउटा इन्डिकेटर १००% सही हुँदैन। RSI लाई सधैं Price Action, Support/Resistance लेभल, र Moving Averages जस्ता अन्य प्राविधिक औजारहरूसँग मिलाएर मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ।

निष्कर्ष

RSI बजारको momentum बुझ्नका लागि एक अत्यन्त उपयोगी औजार हो। ३०, ५०, र ७० का लेभलहरूले बजारको स्थिति बुझ्न मद्दत गरे पनि, केवल RSI को आधारमा मात्र अन्धाधुन्ध Trade लिनु जोखिमपूर्ण हुन्छ। बजारको समग्र ट्रेन्ड (Trend) र प्राइस एक्सनसँगै RSI को Divergence (मूल्य र RSI को दिशा फरक हुनु) लाई ध्यान दिएर विश्लेषण गरेमा प्राविधिक विश्लेषण अझ सटीक बन्छ।