नेपाली सेयर बजार : चुनौती, अवसर र भविष्यका सम्भावना

काठमाडौं । नेपालको सेयर बजार पछिल्ला वर्षहरूमा उल्लेखनीय उतार–चढावबीच निरन्तर विस्तार र परिवर्तनको यात्रामा अघि बढिरहेको छ। डिजिटलिकरण, नयाँ लगानीकर्ताको प्रवेश र आर्थिक गतिविधिको विस्तारसँगै बजारले रुचिकर प्रगति देखाए पनि नियामकीय चुनौती, नीतिगत अनिश्चितता र लगानीकर्ताको मनोविज्ञानकै कारण बजार अझै स्थिरता खोजिरहेको अवस्था देखिन्छ।

नेपालको सेयर बजार मुख्यतः नेप्से सूचकांकमार्फत प्रतिनिधित्व हुन्छ, जहाँ बैंकिङ, हाइड्रोपावर, बीमा, माइक्रोफाइनान्स, लगानी फन्ड र केही अन्य क्षेत्रका कम्पनीहरूको कारोबार हुन्छ। पछिल्लो पाँच–छ वर्षको अवधिमा बजारले उल्लेखनीय बूम देखेको थियो भने त्यसपछि कर्जा दर वृद्धि, बैंकिङ तरलता अभाव, वैश्विक आर्थिक दबाब र राजनीतिक अस्थिरताजस्ता कारणले सूचकमा ठूलो गिरावट आयो।

स्वाभाविक समायोजनपछि बजार फेरि स्थिरतामा फर्कने संकेत देखिए पनि लगानीकर्ताको व्यवहारले बजारलाई बारम्बार अस्थिर बनाइरहेको छ। नेपालमा धेरै लगानीकर्ताले छोटो अवधिमा लाभ लिन चाहने, हल्ला, सामाजिक सञ्जाल र भावनामा आधारित लगानी गर्ने प्रवृत्ति देखिन्छ, जसले बजारमा अनावश्यक दबाब र आकस्मिक उतार–चढाव ल्याउँछ।

नियामक संस्थाहरू धितोपत्र बोर्ड, नेप्से र CDSC बीच समन्वय अभाव र नीतिगत अस्पष्टताले पनि बजारको विश्वासमा असर पारिरहेको छ। नीति–नियम हठात परिवर्तन हुने, कर संरचनामा अनिश्चितता हुने, कम्पनीहरूको वित्तीय विवरण समयमै नआउने तथा दण्ड–जरिमानाबारे स्पष्टता नहुनुले बजारलाई दीर्घकालीन रणनीतिमा अगाडि बढ्न कठिन बनाउँछ।

सेयर बजारको संरचनात्मक कमजोरीमा क्षेत्रीय विविधीकरणको अभाव पनि प्रमुख समस्या हो। बजारको ६० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा बैंकिङ तथा हाइड्रोपावरमा केन्द्रित छ। उत्पादनमूलक, पर्यटन, कृषि तथा IT–आधारित कम्पनीहरूको अभावले बजार एकै प्रकारका समाचारले अत्यधिक प्रभावित हुने अवस्थामा रहेको छ।

यद्यपि पछिल्ला वर्षहरूमा केही महत्वपूर्ण प्रगति पनि भएका छन्। DEMAT, C-ASBA, T+2 सेटलमेन्ट प्रणाली, नेप्से मोबाइल एप तथा डिजिटलिकरणले बजारलाई सहज बनाएको छ। नयाँ लगानीकर्ताको तीव्र वृद्धि, म्युचुअल फन्ड तथा डिबेन्चरको विस्तार, जलविद्युत निर्यातमा बढ्दो सम्भावना र आर्थिक गतिविधिको विस्तारका कारण बजार दीर्घकालीन रूपमा विस्तार हुने अनुमान गरिएको छ।

तर बाजारको स्थायित्वका लागि नीति स्थिरता, कम्पनीहरूको पारदर्शिता, वित्तीय शिक्षा, लगानीकर्ताको अनुशासन र संस्थागत लगानीकर्ताको सक्रियता अपरिहार्य देखिन्छ। विशेषज्ञहरूको भनाइमा यदि सरकारले पूँजी बजारमैत्री नीति ल्यायो र नियामक निकायहरू पेशेवर ढंगले काम गरे भने नेपालले आगामी पाँच वर्षमा दक्षिण एशियाली पूँजी बजारमा महत्वपूर्ण स्थान बनाउन सक्छ।

यस सबै परिप्रेक्ष्यमा नेपाली सेयर बजार अझै पनि उच्च सम्भावना बोकेको गतिशील बजारका रूपमा उभिएको छ। जोखिम र चुनौतीका बीच पनि यहाँ अवसर निकै ठूलो छ, तर दीर्घकालीन सोच, धैर्यता र ज्ञानसहितको लगानी नै सफलताका आधार हुनसक्छन्।