काठमाडौं ,नेपालको सेयर बजार (नेप्से) विगत केही सातादेखि नयाँ दिशा पहिल्याउने संघर्षमा छ। केही महिना अघिसम्म २,८०० अंकको मनोवैज्ञानिक विन्दुभन्दा माथि पुगेर नयाँ उत्साह जगाएको सूचक हाल २,७०० को आसपासमा घुमिरहेको छ। गत मंगलबार ८.७८ अंकको सामान्य वृद्धिसहित परिसूचक २,७१२.८६ को विन्दुमा बन्द भएको थियो भने त्यसको अघिल्लो दिन सोमबार बजारमा ३४.६३ अंकको ठूलो गिरावट देखिएको थियो। सूचकमा आउने यो तीव्र उतारचढाव भन्दा पनि बजार विश्लेषकहरूलाई बजारमा घटेको कारोबार रकमले बढी ध्यान आकर्षित गरेको छ।

लामो समयपछि बजारमा तरलता सहज हुँदा र ब्याजदर घट्दा पनि कारोबार रकम किन बढ्न सकेको छैन? यसको पछाडि केही गम्भीर राजनीतिक र कानुनी कारणहरू छन्।

१. उच्च ओहोदाका व्यवसायीहरूको गिरफ्तारी र सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान

नेपाली सेयर बजार र वित्तीय क्षेत्र यतिबेला कडा कानुनी अनुसन्धानको घेरामा छ। हालै मात्र नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका पूर्वअध्यक्ष तथा प्रतिष्ठित घरानाका उद्योगी शेखर गोल्छालाई नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (CIB) ले धितोपत्र बोर्डको प्रतिवेदनका आधारमा सेयर कारोबारमा कैफियत गरेको आरोपमा नियन्त्रणमा लिएको थियो। गोल्छासँगै विवादित व्यवसायी दीपक भट्ट, सुलभ अग्रवाल (हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्सका अध्यक्ष) की पत्नी सुभी अग्रवाल लगायतका व्यक्तिहरूमाथि सेयर मूल्यमा कृत्रिम चलखेल (Price Manipulation) र गैरकानुनी कारोबार गरेको आरोपमा अनुसन्धान भइरहेको छ।

यसका साथै, नेपाल वित्तीय कारबाही कार्यदल (FATF) को 'ग्रे लिस्ट' (Grey List) बाट उम्किनका लागि सरकारले सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण (AML) सम्बन्धी कानुनको कार्यान्वयनमा निकै कडाइ गरेको छ। यस्ता तीव्र अनुसन्धान र धरपकडले गर्दा बजारमा ठूलो परिमाणमा लगानी गर्ने "मार्केट अपरेटर" र संस्थागत लगानीकर्ताहरू त्रसित छन्। अवैध वा स्रोत नखुलेको रकम सेयर बजारमा भित्र्याउन डर पैदा भएकाले ठूला खेलाडीहरू अहिले मौन बस्न उचित ठानेका छन्।

२. नयाँ राजनीतिक समीकरण र नीतिगत अनिश्चितता

गत मार्च महिनामा सम्पन्न प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनपछि बनेको नयाँ सरकार र प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन शाह) को नेतृत्वले सुशासन र कानुनी कडाइलाई प्राथमिकतामा राखेको छ। नयाँ सरकारले यसअघिका नियुक्तिहरू खारेज गर्ने, अध्यादेशमार्फत नयाँ व्यवस्था ल्याउने र वर्षौंदेखि जकडिएका व्यापारिक 'सिन्डिकेट' भत्काउने प्रयास सुरु गरेको छ।

सेयर बजार जहिले पनि नीतिगत स्थिरता र राजनीतिक सुनिश्चिततामा फस्टाउँछ। तर, नयाँ सरकारको आक्रामक कार्यशैली र अर्थनीति कस्तो रहनेछ भन्ने कुरा अझै पूर्ण रूपमा स्पष्ट भइसकेको छैन। अर्थ मन्त्रालयले जारी गरेको श्वेतपत्र र आगामी आर्थिक वर्षको बजेट तथा मौद्रिक नीतिको प्रतिक्षामा धेरैजसो ठूला लगानीकर्ताहरू "पर्ख र हेर" को रणनीति अपनाइरहेका छन्।

३. 'प्रफिट बुकिङ' र अल्पकालीन लगानीकर्ताको बाहुल्यता

केही समयअघि बजार बढेका बेला तल्लो विन्दुमा सेयर किनेका लगानीकर्ताहरू यतिबेला नाफा सुरक्षित गर्न (Profit Booking) तर्फ लागेका छन्। बजार थप माथि जाने बलियो आधार नदेखिँदा नयाँ खरिदकर्ताहरू पर्खने मुडमा छन् भने पुराना लगानीकर्ताहरू अलि-अलि गर्दै आफ्नो सेयर बेचिरहेका छन्। बलियो जग (Fundamentals) नभएका तर तीव्र गतिमा मूल्य बढाइएका हाइड्रोपावर र केही वित्त कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा गिरावट आउनुले पनि बजारमा सच्चिने (Correction) प्रवृत्ति चलिरहेको देखाउँछ।

निष्कर्ष: बजार कता जाला?

नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) मा हाल देखिएको न्यून कारोबार र गिरावट निराशाजनक मात्र होइन, बरु बजार शुद्धीकरणको एउटा संक्रमणकालीन चरण पनि हो। वित्तीय इतिहासले देखाउँछ कि कानुनी कडाइ र सुशासनका कारण केही समय बजार शिथिल देखिए पनि यसले दीर्घकालमा बजारलाई थप पारदर्शी र सुरक्षित बनाउँछ।

पछिल्ला राजनीतिक विकासक्रम, कडा अनुसन्धान र ठूला लगानीकर्ताको मौनताका कारण नेप्से आगामी केही हप्ता अझै 'पर्ख र हेर' कै स्थितिमा रहने देखिन्छ। आगामी बजेट र नेपाल राष्ट्र बैंकको आगामी नीतिले बजारलाई नयाँ र ठोस दिशा दिने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।