अमेरिकी शेयर बजारमा टेक, एआइ र इभि कम्पनीले नयाँ अवसर सिर्जना

काठमाडौं । अमेरिकाको शेयर बजार विश्वकै सबैभन्दा ठूलो र प्रभावशाली वित्तीय बजार मानिन्छ। यसको इतिहास १७९२ मा न्यूयोर्क स्टक एक्सचेन्ज (NYSE) को स्थापना संग सुरु हुन्छ र आज विश्व पूँजी बजारमा यसको प्रभाव अत्यधिक छ। प्रारम्भमा मुख्य कारोबार कागज कम्पनी र बैंकिङमा केन्द्रित थियो। अमेरिकी अर्थतन्त्र उद्योग–आधारित हुँदै गएपछि रेल, रियल इस्टेट र भारी उद्योगका कम्पनीहरू पनि शेयर बजारमा सूचीकृत भए। १९२९ को शेयर बजार क्र्यासले अमेरिकी अर्थतन्त्रमा ठूलो संकट ल्याएको थियो।

द्वितीय विश्वयुद्धपछि अमेरिकी अर्थतन्त्र विस्तार भयो र उपभोक्ता वस्तु तथा विनिर्माण क्षेत्रमा लगानी बढ्यो। १९५७ मा S&P 500 सूचकांकको निर्माणले अमेरिकी अर्थतन्त्रको समग्र स्वास्थ्यलाई मापन गर्न मद्दत पुर्‍यायो। १९८० देखि २००० को अवधिमा टेक्नोलोजी कम्पनीहरूको उदय भयो र NASDAQ बजार प्रविधि–केन्द्रित बजारको रूपमा अघि बढ्यो। Dot-com बुल–रनका कारण टेक शेयरमा अत्यधिक वृद्धि भयो, तर २००० मा बुल–बबल फुट्यो।

२००८–२००९ को ग्लोबल फाइनान्सियल क्राइसिसले बैंकिङ र रियल इस्टेट बजारमा ठूलो पतन ल्यायो। त्यसपछि २०१०–२०२० मा FAANG कम्पनीहरूको वृद्धि देखियो। COVID–१९ महामारीको समयमा बजारमा ठूलो उतार–चढाव आए पनि क्वान्टिटेटिभ ईजिङ र फिसकल स्टिमुलसले बजारलाई पुनः माथि ल्यायो।

अहिलेसम्म Dow Jones ३६,०००–३७,००० अंक वरिपरि, S&P 500 ४,५५०–४,६०० अंक वरिपरि र NASDAQ करिब १५,००० अंकमा कारोबार भइरहेको छ। टेक्नोलोजी, AI, EV र क्लाउड कम्प्युटिङमा लगानी उच्च छ भने ब्याजदर वृद्धिले वित्तीय र रियल इस्टेट कम्पनीहरूको मूल्यमा दबाब बनाएको छ। विदेशी लगानीकर्ताहरू अमेरिकी बजारमा ठूलो संख्यामा लगानी गरिरहेका छन्।

अमेरिकाको शेयर बजारमा प्रविधि नवप्रवर्तन, स्थिर नियामक संरचना र विश्वव्यापी लगानी आकर्षणले दीर्घकालीन अवसर प्रदान गरिरहेको छ। यद्यपि मुद्रास्फीति, ब्याजदर वृद्धि, कम्पनीहरूको अति–मूल्याङ्कन र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक–आर्थिक तनाव जस्ता कारणले छोटो अवधिमा बजारमा उतार–चढाव जारी रहन्छ।

अमेरिकाको शेयर बजार विगत तीन शताब्दीमा ठूलो उतार–चढावको साक्षी बनेको छ र प्रारम्भिक उद्योगदेखि आजको प्रविधि र नवप्रवर्तनमूलक बजारसम्म यसले विश्व अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। दीर्घकालीन दृष्टिले अमेरिकी शेयर बजार विश्व पूँजी बजारको मुख्य आधार र लगानीकर्ताका लागि विश्वासयोग्य विकल्प बनेको छ।