सरकारले १० वर्षभन्दा बढी समयदेखि कुनै कारोबार नभएका (निष्क्रिय) बैंक खाताको रकम राज्यकोषमा ल्याउने तयारी गरेपछि देशभरका बैंकहरूमा पुराना खाता खोज्ने र सक्रिय बनाउने सर्वसाधारणको भिड बढेको छ।
मन्त्रिपरिषद्ले हालै सार्वजनिक गरेको 'शासकीय सुधारसम्बन्धी १०० बुँदे कार्यसूची' मा यो विषय समेटिएपछि स्वदेश तथा विदेशमा रहेका नेपालीहरू आफ्नो खाताको अवस्था बुझ्न सक्रिय भएका हुन्।
कुन अवस्थामा खाता निष्क्रिय (Dormant) हुन्छ?
नेपाल राष्ट्र बैंकको नियम अनुसार:
- बचत खाता (Savings Account): लगातार ३ वर्षसम्म कुनै पनि रकम जम्मा गर्ने वा झिक्ने काम नभएमा।
- चल्ती र कल खाता (Current/Call Account): लगातार १ वर्षसम्म कुनै कारोबार नभएमा।
कति छ त निष्क्रिय खातामा रकम?
राष्ट्र बैंकको तथ्यांक अनुसार हाल बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा कुल १ खर्ब ८८ अर्ब रुपैयाँ निष्क्रिय खातामा रहेको छ। जसमध्ये १० वर्ष वा सोभन्दा बढी समयदेखि दाबी नपरेको रकम मात्रै करिब २० अर्ब रुपैयाँ हुनसक्ने प्रारम्भिक अनुमान छ। सरकारले यही २० अर्बलाई कानुनी प्रक्रिया पुर्याएर राज्यकोषमा ल्याउन खोजेको हो।
के कानुनले सिधै पैसा तान्न दिन्छ?
हालको बैंक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐन (BAFIA) अनुसार सरकारले सिधै यो रकम तान्न मिल्दैन। ऐनमा २० वर्षसम्म पनि दाबी नभएका खाताको रकम मात्र राष्ट्र बैंकको 'बैंकिङ विकास कोष' मा जम्मा गर्नुपर्ने व्यवस्था छ (जहाँ हाल १ अर्ब ६७ करोड जम्मा भइसकेको छ)। त्यसैले सरकारको नयाँ योजना लागू गर्न पहिला कानुन संशोधन गर्नुपर्ने हुन्छ।
आफ्नो निष्क्रिय खाता कसरी सक्रिय बनाउने?
पुराना र निष्क्रिय खाता फेरि चलाउन धेरै झन्झट छैन: १. बैंकमा सम्पर्क: खातावाला स्वयं बैंकमा उपस्थित भएर खाता सुचारु गर्न एउटा सामान्य निवेदन दिनुपर्छ। २. केवाईसी (KYC) अद्यावधिक: यदि तपाईको KYC विवरण पुरानो छ भने त्यसलाई अपडेट गर्नुपर्छ। कतिपय बैंकले यो सुविधा अनलाइन (Digital) माध्यमबाट पनि दिइरहेका छन्। ३. शून्य मौज्दातको हकमा: यदि १० वर्षदेखि खातामा पैसा पनि छैन (Zero Balance) र कारोबार पनि भएको छैन भने बैंकले सूचना निकालेर त्यस्ता खाता स्थायी रूपमै बन्द गर्न सक्छन्।
सर्वसाधारणलाई सुझाव: आफ्नो पुरानो बैंक खाता कहाँ छ र त्यसमा रकम छ कि छैन भनेर समयमै यकिन गरी KYC अपडेट गरिहाल्नु बुद्धिमानी हुनेछ।
