शेयर बजारमा बुल र बियर मार्केटः लगानीकर्ताले बुझ्नुपर्ने आधारभूत तथ्य

नेपाली शेयर न्यूज । शेयर बजारमा ‘बुल’ र ‘बियर’ शब्दहरूले क्रमशः बजार मूल्य बढ्ने र घट्ने अवस्थालाई बुझाउँछ । बुल मार्केटमा शेयर मूल्य निरन्तर बढ्दै जान्छ र लगानीकर्ताहरू उत्साहित रहन्छन् भने बियर मार्केटमा मूल्य घट्छ र बजारमा नकारात्मक भावना प्रबल हुन्छ । दीर्घकालीन दृष्टिले हेर्दा अमेरिकी शेयर बजार सामान्यतया बढ्ने तर्फ रहन्छ, र बियर मार्केटहरू त्यस्ता बुल मार्केटको बीचबीचमा देखा पर्ने अस्थायी गिरावट हुन् । लगानीकर्ताहरूका लागि यी अवधारणा बुझ्नु अत्यन्त महत्वपूर्ण छ, किनकि यसले उनीहरूको लगानी रणनीति र निर्णयमा सिधा प्रभाव पार्दछ ।

बुल मार्केट

बुल मार्केट त्यस्तो अवस्था हो जब बजार बढिरहेको हुन्छ र अर्थतन्त्रको अवस्था अनुकूल हुन्छ । यस अवधिमा रोजगारी उच्च हुन्छ, उपभोक्ता खर्च बढ्छ र व्यवसायिक नाफा राम्रो देखिन्छ ।

शेयर बजारमा दीर्घकालीन मूल्य वृद्धिमा लगानीकर्ताहरूको विश्वास उच्च रहन्छ । बलियो आर्थिक संकेतकहरू जस्तै, जिडिपी, रोजगारी, र उपभोक्ता खर्चमा वृद्धि, बुल मार्केटको प्रमुख चालकहरू हुन् ।

साथै, कम ब्याजदर जस्ता मौद्रिक नीतिहरूले ऋण लिन सजिलो बनाउँछ, जसले व्यवसाय र उपभोक्ताको खर्च बढाउँछ । बजारमा सकारात्मक समाचार, प्रविधिको विकास, र कम्पनीको राम्रो नाफाले लगानीकर्तामा उत्साह र आत्मविश्वास थप्छ । यसरी बढ्दो आत्मविश्वासले शेयर मूल्य अझ माथि धकेल्न सक्छ।

बुल मार्केटमा लगानी गर्दा दीर्घकालीन लाभको अवसर प्रायः बढी हुन्छ । लगानीकर्ताहरू प्रायः ती कम्पनीमा ध्यान केन्द्रित गर्छन् जसको वृद्धिदर सामान्यभन्दा माथि हुन्छ । प्रविधि, बायोटेक र उपभोक्ता क्षेत्रका कम्पनीहरूले यस अवधिमा राम्रो प्रदर्शन गर्ने हुन्छ ।

साथै, प्राविधिक विश्लेषण प्रयोग गरेर हालको मूल्य प्रवृत्ति अनुसार शेयर किन्ने तरिका पनि बुल मार्केटमा लाभदायक हुन्छ । तथापि, अत्यधिक उत्साहले मूल्य बढ्ने asset bubble सिर्जना गर्न सक्छ, जसबाट अचानक बजारमा सुधार आउन सक्छ ।

बुल मार्केटको उच्चतम पत्ता लगाउन सजिलो छैन । जब बजारमा अत्यधिक उत्साह, मूल्य वृद्धि, आइपिओको बढ्दो संख्या र नयाँ लगानीकर्ताको चासो देखिन्छ, तब बजार उच्चमा पुगेको संकेत हुन सक्छ । यससँगै यदि आर्थिक संकेतकहरू कमजोर हुँदै गएका छन् र बेरोजगारी बढ्दै छ भने पनि मूल्य बढिरहनु बजार कमजोर भइरहेको सूचक हुन सक्छ । प्राविधिक विश्लेषणमा डबल टप, हेड एन्ड शोडर्स जस्ता चार्ट ढाँचा र बजार चौडाइमा गिरावट देखिनु पनि बुल मार्केटको उच्चतमको संकेत हुन सक्छ।

बियर मार्केट

बियर मार्केट भने शेयर मूल्य घट्ने अवस्था हो । सामान्यतया, बजार हालको उच्च मूल्यभन्दा २० प्रतिशत वा बढी घट्दा बियर मार्केट मानिन्छ । यस अवधिमा अर्थतन्त्र सुस्त हुन्छ, बेरोजगारी बढ्छ र लगानीकर्ताको आत्मविश्वास कमजोर हुन्छ । आर्थिक मन्दी, ब्याजदर वृद्धि, भू–राजनीतिक तनाव, महामारी वा प्राकृतिक प्रकोप जस्ता कारणले बियर मार्केट सुरु हुन सक्छ । यस समयमा धेरै लगानीकर्ताले जोखिम कम गर्न बचत, बन्ड वा सुनमा लगानी गर्ने गर्छन् ।

बियर मार्केटमा धैर्य र रणनीतिक सोच आवश्यक हुन्छ। यस अवस्थामा उपयोगिता, स्वास्थ्य र आधारभूत वस्तु उत्पादन गर्ने कम्पनीहरू अपेक्षाकृत स्थिर प्रदर्शन गर्छन्। मूल्यभन्दा तल रहेका बलियो कम्पनीका शेयरमा लगानी गरेर दीर्घकालीन लाभ लिन सकिन्छ । नियमित रूपमा निश्चित रकम लगानी गर्ने dollar–cost averaging शैलीले मूल्य घट्दा बढी शेयर किन्ने अवसर दिन्छ। यस प्रकार, बजार सुधार भएपछि लगानीकर्ताले दीर्घकालीन रूपमा लाभ लिन सक्ने अवस्था तयार हुन्छ।

बुल र बियर मार्केटमा मुख्य भिन्नता केवल मूल्यको दिशा मात्र होइन। बुल मार्केटमा शेयरको माग उच्च हुन्छ, आपूर्ति कम हुन्छ, र लगानीकर्ताहरू आत्मविश्वासी हुन्छन्। बियर मार्केटमा विपरीत, लगानीकर्ताहरू डरमा पर्ने र बिक्री बढाउने प्रवृत्ति देखिन्छ। बुल मार्केटमा उपभोक्ताहरूको खर्च र उत्पादन बढ्छ भने बियर मार्केटमा यी घट्छन्।

यसैले लगानीकर्ताले आर्थिक गतिविधि, बजार मनोवृत्ति, र दीर्घकालीन प्रवृत्तिलाई बुझेर मात्र लगानी निर्णय गर्नु आवश्यक हुन्छ। औसत हिसाबले बुल मार्केट करिब ४.३ वर्ष टिक्छ भने बियर मार्केट करिब १ वर्ष रहन्छ। बुल मार्केटमा शेयरले औसत १५१ प्रतिशत लाभ दिन सक्छ भने बियर मार्केटमा औसत ३१ प्रतिशत घाटा देखिन्छ।

बजारमा लगानी गर्दा भावनात्मक निर्णय नगरी दीर्घकालीन योजना बनाउनु लाभदायक हुन्छ। बुल मार्केटमा उच्च लाभको अवसर हुन्छ भने बियर मार्केटमा जोखिम व्यवस्थापन र रणनीतिक सोच अत्यावश्यक हुन्छ।

समग्रमा, शेयर बजारमा बुल र बियर मार्केटको व्यवहार बुझ्नु लगानीकर्ताका लागि अत्यन्त आवश्यक छ। बजारको प्रवृत्ति र आर्थिक संकेतकलाई ध्यानमा राखेर लगानी गरेमा दीर्घकालीन रूपमा राम्रो नाफा लिन सकिन्छ। बजार चक्र र लगानी रणनीति बुझेर मात्र लगानी गर्ने हो भने बुल र बियर दुवै परिस्थितिमा अवसर र जोखिमलाई व्यवस्थित गर्न सकिन्छ।